Reklama

alt

Dudek – kolorowy skarb Mazowsza

Tekst: Honorata Naumiuk, Zdjęcia: Michał Kostyra

Gimnazjum nr 1 im. Łączniczek Armii Krajowej w Józefowie

Opiekun: Agata Wacikowska

Dudek (Upupa epops) to coraz rzadszy mieszkaniec Mazowsza. Jest jedynym ptakiem należącym do rodziny dudkowatych (Upupidae).

Dudek jest jednym z najbardziej kolorowych i najpiękniejszym z  polskich ptaków. Ma na głowie szeroki , rozkładany, duży czub. Pierś i plecy ma brązowe, a na czarnych skrzydłach i ogonie znajdują  się białe i żółte poprzeczne pasy. Długi, zakrzywiony ku dołowi dziób to także cecha właściwa tego gatunku. Waży około 65 gram.

alt

Ptak chodzi i grzebie w ziemi charakterystycznie kiwając przy tym  głową  lub lata nisko nad nią. Lot ma motyli lub jak niektórzy wolą - nietoperzowy z miękkimi, nieregularnymi uderzeniami skrzydeł. Dudki lubią żerować w okolicach pastwisk, gdzie szczególnie łatwo o znalezienie pożywienia.

Ptak ten jest dość rzadki,  choć występuje na terenie całego naszego kraju. Osiedla się przeważnie w jasnych lasach liściastych i sosnowych, ale spotkać go można także w zielonych obszarach miast. Nie przepada za zwartymi drzewostanami. Jego ulubionym miejscem gniazdowania są stare dziuplaste drzewa. Uwielbia bytować w wierzbach, których u nas nad Świdrem jest pod dostatkiem. Często wydaje niskie przytłumione „puupuupuu” lub głuche daleko słyszalne, trójsylabowe „hubhubhub”. Zdenerwowany natomiast stawia czub na głowie i kracze „chraeae”. W okresie lęgowym samiec odzywa się głuchym i donośnym „udu-dud”, dzięki czemu możliwe że uzyskał swoją nazwę.

Żywi się bezkręgowcami, dużymi owadami, dżdżownicami,  robakami, ślimakami, pająkami oraz małymi jaszczurkami. Zbiera je albo wydłubuje z ziemi. Znalezisko bierze końcem dzioba, podrzuca i łapie w otwarty dziób.  W okresie od marca do czerwca samica składa około 5-7 jaj. Wysiadują je oboje rodziców na zmianę przez około 16 dni.

alt

Często mówi się o tym, że rodzice dudki nie dbają o swoje gniazdo ponieważ nie czyszczą go z odchodów piskląt („ zły to ptak co własne gniazdo kala” odnosiło się najprawdopodobniej do nich). Gniazdo przeważnie nie pachnie pięknie, ponieważ młode dudki wystrzeliwują w swej obronie śmierdzący kał na dość sporą odległość i z  tego właśnie powodu nie poleca się zaglądania im do gniazda. Starsze wykształciły  inny sposób obrony przed nadlatującym drapieżnikiem – przykucają, rozkładają skrzydła i podnoszą dziób do góry zupełnie nie przypominając wtedy ptaka.  Pisklęta wykluwają się pokryte białym puchem, a dzioby mają z żółtymi  zajadami i mocno czerwonym wnętrzem. Pisklaki pozostają w gnieździe około 26 dni. Później przez jeszcze jakiś czas są karmione przez rodziców. W ciągu sezonu rodzina dudków wyprowadza jeden lub dwa lęgi.

Niestety mamy coraz mniej okazji, aby oglądać te piękne ptaki . Giną na skutek wycinania starych drzew, które  są ich miejscami do gniazdowania. Inną przyczyną zmniejszania się liczby dudków jest konkurencja ze strony szpaków, które walczą z nimi o te same siedliska. Środkiem zapobiegawczym może być wykuwanie sztucznych dziupli. Na szczęście w okolicy Józefowa i w rezerwacie wysp Zawadowskich można je nadal spotkać, choć należy pamiętać, że od końca sierpnia aż do wiosny dudki  przebywają wtedy w odległej Afryce.

Literatura:

„Przewodnik PTAKI” – Karel Hudec

„Ptaki” – Nicolai/Detlef Singer Konrad Wothe

„NASZE PTAKI” – Ewa Turyn